عبد الرزاق اللاهيجي
44
سرمايه ايمان در اصول اعتقادات ( فارسى )
سلسله ، علّت وجوب نفس خود نشده باشد . بلكه جزو سلسله ، علّت مجموع سلسله باشد . و چون اين امور متعدّدهاند و هر يك علّت وجوب ديگرى ، لازم نيايد كه يكى از اجزاء سلسله واجب لذاته باشد . جواب گوئيم : كه چون امور متعدده هم ممكناتند و علل و معلولات ، پس عدم هر يك اگر چه با فرض وجود ديگرى ممتنع است ، ليكن همه با هم جايز است . و هرگاه عدم همه با هم ، جايز باشد ، عدم معلول اخير نيز با عدم همه ، جائز خواهد بود . و چون عدم جميع آحاد سلسله باسرها جايز باشد ، وجوب از كجا مستفاد تواند شد . پس علّت وجوب وجود سلسله ، موجودى بايد خارج از سلسله . و موجود خارج از سلسلهء جميع ممكنات ، نيست مگر واجب لذاته . پس اگر واجب الوجود نباشد ، هيچ ممكن موجود نتواند شد . پس به طريق قياس استثنايى گوئيم : اگر واجب موجود نباشد ، هيچ ممكن موجود نباشد . ليكن ممكن البتّه موجود است ، نتيجه دهد كه پس واجب الوجود موجود است .